PREŁUKI

Mała osada leśna (ok. 10 mieszk.) na miejscu dawnej wsi w dolinie Osławy, na południe od Rzepedzi. Przystanek nieczynnej kolejki leśnej Rzepedź - Smolnik, obok zagospodarowane pole namiotowe.

Osadźcą wsi był pop Fiedor Rusin zwany Zolopko, rodem z Hoszowa. Otrzymał on przywilej lokacyjny w 1557 r. z rąk Sebastiana lubomirskiego, starosty sanockiego. Według przywileju wieś miała się nazywać Przełęki. W 1565 r. mieszkało tu już 12 rodzin obrabiających 16 i pół łana ziemi, w tym jeden łan popa. Najazd wojsk Jerzego Rakoczego w 1657 r. spowodował całkowite wyludnienie wsi. W czasie zaborów wieś stanowiła własność rządu austriackiego. Istniejące tu dawniej słone żródło zostało przez Austriaków zasypane.

Podczas I wojny światowej toczono krwawe walki o grzbiet Sokoliska oddzielający Prełuki od Komańczy. Poległych pochowano na cmentarzu przycerkiewnym. W dniach istnienia republiki komańczańskiej (listopad 1918 - styczeń 1919) oddział z Prełuk odznaczył się szczególną bitnością w walkach z Polakami. W 1921 r. wieś liczyła 56 domów i 350 mieszkańców (337 grek., 2 rzym., 11 mojż.). Istniała tu drewniana cerkiew parafialna z 1831 r. Po II wojnie światowej wieś została całkowicie wysiedlona, a jej zabudowa zniszczona.

Do dziś zachowały się dwa cmentarze: jeden między starą drogą a torami kolejki, 300 m na północ od szosy asfaltowej i szlaku znakowanego (miejsce po cerkwi), drugi 200 m na zachód od niego, na skraju lasu. W północnej części wsi trzy przydrożne krzyże, stojące dawniej przy drodze wśród zabudowań. Przez Preluki przebiega szlak znakowany z Komańczy przez Chryszczatą do Cisnej.

*Źródło: „Bieszczady 2006. Przewodnik dla prawdziwego turysty”, Wyd. Rewasz, Pruszków 2006.