POLANA

Osada przy Małej Obwodnicy, u północnego podnóża Otrytu (ok. 360 mieszk.).  Sezonowy działa tu bar, schronisko młodzieżowe (czynne VII-VIII), schronisko turystyczne na Wańka Dziale (0.40 godz. od przystanku). Hodowla koni huculskich (na górnym końcu).

Historia

Wieś powstała w połowie XV w. na prawie wołoskim w sobieńskich dobrach Kmitów. Pierwsza wzmianka w dokumentach pochodzi z 1486 r. Na pewno w 1510 r., a być może już w 1447 r. istniał we wsi kościół rzymskokatolicki. W tym samym czasie wymieniana jest także cerkiew parafialna.

Siedemnastowieczne najazdy wojsk Rakoczego i węgierskich tołhajów spowodowały odejście większości mieszkańców wsi za Karpaty. W tym czasie Polana należała do Romerów.

Zachował się opis "pogrzebu pańszczyzny" w Polanie w 1848 r. Księgi powinności wobec dworu i inne dokumenty związane z pańszczyzną złożono w trumnie. Z dwóch końców wsi wyszły jednocześnie dwa kondukty z chorągwiami kościelnymi. Tam gdzie się spotkały, zakopano trumnę, postawiono krzyż i zasadzono lipę, która rośnie do dziś. Jednocześnie rzucono uroczystą klątwę na każdego, kto by się poważył pańszczyznę odkopać. Takie ceremonie odbywały się wówczas w wielu wsiach.

Pod koniec XIX w. Polana należała do największych miejscowości bieszczadzkich. Działały tu m.in. dwie szkoły ludowe, młyn i potasznia. W przysiółku Ostre prowadzono poszukiwania ropy naftowej. W 1883 r. nastąpił gwałtowny wytrysk, ropa zalała pola i potokiem Czarnym spływała aż do Sanu. W póżniejszych latach w Polanie powstał jeden z pierwszych naftociągów w Galicji. Planowano doprowadzenie go do stacji w Ustrzykach Dolnych, ale ostatecznie sięgnął tylko do Czarnej. ślady porzuconych szybów można odnaleźć na stokach Ostrego do dziś.

W 1921 r. wieś liczyła 213 domów i 1342 mieszkańców (511 grek., 731 rzym., 99 mojż.). Do czasu wysiedleń Polana była jedyną w głębi Bieszczadów wsią o przewadze ludności polskiej. Wczesna obecność kościoła każe przypuszczać, że już pierwsi osadnicy byli w większości pochodzenia polskiego, co we wsiach prawa wołoskiego było sytuacją wyjątkową.

W okresie międzywojennym działała w Polanie kapela smyczkowa i teatr amatorski, który cieszył się dużym wzięciem w okolicy występował m.in. w Sanoku, Lesku, Ustrzykach Dolnych oraz w Sokolem, dla gości odwiedzających tamtejszy pałacyk. We wsi było siedem sklepów. W latach 1945-51 Polana należała do ZSRS. W wyludnionej wsi osiedlili się głównie przesiedleńcy z Sokalszczyzny. Po 1956 r. powróciło 16 rodzin przedwojennych mieszkańców.

Drewniana cerkiew parafialna p.w. św. Mikołaja, datowana na 1790 r., po 1951 r. była używana jako magazyn zboża, a od 1970 r. pełni rolę kościoła. Według miejscowej tradycji świątynia jest znacznie starsza, pierwotnie bowiem miała to być łacińska kaplica dworska, którą właściciele wsi, Urbańscy, oddali Rusinom na cerkiew w zamian za pomoc przy budowie nowego kościoła. Zdaje się tę wersję potwierdzać obecność wewnątrz cerkwi płyty nagrobnej Romerów z XVII w. (ostatnio usunięta). Być może więc polańska cerkiew jest jednym znajstarszych drewnianych zabytków regionu.

Przy szosie;-800 m na wschód od cerkwi, widać murowaną parawanową dzwonnicę i kilka sędziwych lip otaczających pozostałości kościoła parafialnego z 1770 r., fundacji Urbańskich. Kościół był drewniany, murowana jedynie zakrystia. W 1951 r. jeszcze stał, choć bez pokrycia dachu, i miał we wnętrzu wyposażenie. Został rozebrany przez nowych osadników. Do dziś pozostał fundament, ruina krypty grobowej i zakrystii. Obok kilka nagrobków miejscowego ziemiaństwa i księży, w tym jeden wykonany we Lwowie w I poło XIX w.

Polana jest punktem wyjściowym do Ustrzyk Dolnych i przez Otryt do Dwernika. Godna polecenia jest wycieczka doliną Czarnego przez Rosolin do Czarnej Dolnej.

*Źródło: „Bieszczady 2006. Przewodnik dla prawdziwego turysty”, Wyd. Rewasz, Pruszków 2006.