
Nazwa miejscowości. Litowiska 1580, 1589, 1699, 1745; Lutowiska 1884 i XX w.; ukr. Люмоецска [Liutowyska]. Nazwa wywodzi się od nazwy miejsca letniego wypasu bydła.
Historia.
Wieś założona w rozległych dobrach sobieńskich, należących ówcześnie do Kmitów. Właścicielami osady byli: do 1553 r. – Piotr Kmita Sobieński; do 1579 r. – Barbara Kmita z Herburtów (wdowa po Piotrze Kmicie). Lokacja osady nastąpiła w 1580 na prawie wołoskim. Właścicielem po śmierci Barbary Kmity w 1580 r. został jej brat, Stanisław Herburt, kasztelan lwowski. W 1589 r. właścicielem Lutowisk był jeszcze Stanisław Herburt, a potem Erazm Herburt, w 1620 r. Iwan Polański; w 1663 r. ród Polańskich (Piotr z Terenowy Polański, XVIII w. ród Urbańskich. W 1742 r. zmieniono nazwę Lutowisk na Urbanice, aby uczcić właściciela Ludwika Urbańskiego. W tym samym roku Urbanice (Lutowiska) otrzymały od Augusta III, prawo odbywania 10 jarmarków rocznie. (Dla porównania – Sanok i Lesko miały tylko po dwa jarmarki. W XIX w. lutowiskie jarmarki były słynne w całej środkowej Europie. Majątek w Lutowiskach przejęli Górscy. W 1868 r. Lutowiska były własnością Franciszka Konarskiego, a pod koniec XIX w . właścicielem Lutowisk był hrabia Stanisław Konarski. 25 stycznia 1915 roku w bitwie pod Lutowiskami Austriacy (w 30 st. mrozie) rozbili rosyjską kawalerię chana Nachiczewskiego. W czasie tych walk - w I wojnie światowej, Lutowiska zostały znacznie spalone i wielu mieszkańców zginęło lub zostało wywiezionych przez Rosjan na Syberię za sprzyjanie Austrii. Lutowiska utraciły prawa miejskie w 1919 r. Mimo to wiek XVIII był okresem ponownego zasiedlania opuszczonych wsi, ożywienia gospodarczego oraz kształtowania się trwałej struktury narodowej i religijnej ludności, składającej się z polskiej szlachty, grekokatolickich Rusinów oraz Żydów. Do II wojny światowej Lutowiska stanowiły centrum handlowe i administracyjne regionu. Od roku 1939 rzeka San stała się granicą dzielącą tereny obecnej gminy na obszary okupowane przez wojska niemieckie i sowieckie. W lewobrzeżnej części Niemcy rozpoczęli represje wobec ludności żydowskiej zakończone całkowitą jej eksterminacją. Po koncentracji w tym rejonie sił UPA w 1941 roku nasilił się terror wobec ludności polskiej, którego nie przerwało wkroczenie we wrześniu 1944 roku wojsk sowieckich, w walkach zniszczeniu uległy liczne wsie. Biegnąca Sanem nowa granica pomiędzy Polską a ZSRR ponownie podzieliła teren obecnej gminy. W strefie radzieckiej rozpoczęła się przymusowa kolektywizacja wsi i wprowadzanie prawosławia, oporni wysiedlani byli na Syberię a miejscowość Lutowiska przemianowano na „Szewczenkowo”. Po stronie polskiej górskie tereny aż do Cisnej kontrolowane były przez oddziały UPA. Już w 1944 roku w ramach „repatriacji” rozpoczęły się wysiedlenia ludności ukraińskiej do ZSRR (od 1946 r. przymusowe). W ramach akcji „Wisła” w 1947 roku nastąpiła kolejna faza wysiedleń, która doprowadziła do całkowitego wyludnienia terenu. Cała zabudowa została zniszczona, rozległe tereny dawnych wsi ponownie objęła we władanie przyroda. Po tzw. „ wyrównywaniu granic” w 1951 roku Lutowiska powróciły do Polski a na teren gminy przybyli wysiedleni mieszkańcy Sokalszczyzny i Hrubieszowszczyzny. Pierwotną nazwę Lutowiska przywrócono dopiero w 1957 roku.*
*Źródło: S. Kryciński, Bieszczady. Słownik historyczno-krajoznawczy, Warszawa 1995.
Lokalizacja na mapie:









